Аннотация
Мақалада «1-сынып оқушыларының жазу, оқу дағдыларын дамыту» атты оқу-әдістемелік құрал негізінде бастауыш сынып оқушыларының сауат ашу кезеңіндегі оқу мен жазу дағдыларын қалыптастырудың тиімді әдіс-тәсілдері қарастырылады. Зерттеу барысында оқу мен жазуды өзара кіріктіре дамыту, дыбыстық-әріптік танымды жетілдіру, каллиграфиялық дағдыларды қалыптастыру және функционалдық сауаттылықты арттыруға бағытталған әдістердің нәтижелілігі сипатталады. Ұсынылған тәжірибе бастауыш сынып мұғалімдерінің кәсіби іс-тәжірибесінде қолдануға арналған.
Кіріспе
Қазіргі білім беру кеңістігінде бастауыш сынып оқушыларының оқу және жазу дағдыларын қалыптастыру – өзекті педагогикалық мәселенің бірі. Сауат ашу кезеңінде оқушылардың дыбыстық талдау, мәтінді түсіну, көркем жазу дағдылары әртүрлі деңгейде қалыптасады. Цифрлық технологиялардың кеңінен қолданылуы балалардың қол моторикасы мен мәтінді қабылдау зейініне белгілі бір дәрежеде әсер етуде. Осыған байланысты оқу мен жазуды біртұтас үдеріс ретінде қарастыратын, практикалық бағыттағы әдістемелік қолдаудың қажеттілігі артып отыр.
Осы мақалада ұсынылып отырған тәжірибе «1-сынып оқушыларының жазу, оқу дағдыларын дамыту» атты оқу-әдістемелік құрал негізінде жүйеленді. Құралда оқу мен жазу дағдыларын қатар дамытуға бағытталған тапсырмалар мен әдістер кешені берілген.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері
Зерттеудің негізгі мақсаты – 1-сынып оқушыларының оқу және жазу дағдыларын жүйелі түрде қалыптастыруға арналған тиімді әдіс-тәсілдерді тәжірибеде негіздеу.
Міндеттері:
- дыбыстық-әріптік таным мен фонематикалық естуді дамыту;
- каллиграфиялық талаптарға сай көркем жазу дағдыларын қалыптастыру;
- мәтінмен жұмыс арқылы оқушылардың сөздік қорын және функционалдық сауаттылығын арттыру;
- шығармашылық және байланыстырып жазу дағдыларын дамыту.
Негізгі бөлім
Оқу дағдыларын дамытудағы әдістемелік тәсілдер
Оқу дағдыларын қалыптастыру дыбыстық және әріптік танымнан басталады. Әдістемелік құралда дыбыстарды ажырату, буынға бөлу, дыбыстық талдау мен синтез жасауға арналған тапсырмалар жүйелі түрде ұсынылған. Фонематикалық естуді дамытуға бағытталған ойын түріндегі жаттығулар оқушылардың қызығушылығын арттырып, оқу дағдысының сапалы қалыптасуына ықпал етеді.
Мәтінді түсіну және талдау барысында кілт сөздерді анықтау, негізгі ойды табу, мәтінді мазмұндау әдістері кеңінен қолданылады. Бұл тәсілдер оқушылардың оқу сауаттылығын арттырып, логикалық ойлау қабілеттерін дамытады.
Жазу дағдыларын қалыптастыру жолдары
Жазу дағдысын дамытуда каллиграфияға ерекше назар аударылды. Қаламды дұрыс ұстау, дұрыс отыру ережелері, әріп элементтерін бірқалыпты жазу арқылы оқушылардың қол моторикасы жетілдіріледі. Әдістемелік құралда әріптерді, буындарды, сөздер мен сөйлемдерді жазуға арналған деңгейлік тапсырмалар ұсынылған.
Байланыстырып жазу дағдыларын дамыту мақсатында сурет бойынша әңгіме құрастыру, берілген сөздерден сөйлем жасау, мәтінді жалғастыру сияқты шығармашылық тапсырмалар қолданылды. Бұл әдістер оқушылардың өз ойын жүйелі әрі сауатты жеткізуіне мүмкіндік береді.
Функционалдық сауаттылық пен шығармашылықты дамыту
Әдістемелік құралдың басты ерекшелігі – оқу мен жазуды өмірлік жағдаяттармен байланыстыруы. Функционалдық сауаттылықты дамытуға арналған тапсырмалар оқушылардың алған білімдерін күнделікті өмірде қолдана білуіне бағытталған. Сонымен қатар ойын технологиялары мен интерактивті әдістерді қолдану арқылы оқу үдерісінің тиімділігі арттырылды.
Қорытынды
Жүргізілген жұмыс нәтижесінде 1-сынып оқушыларының оқу және жазу дағдыларын кешенді дамыту олардың сауат ашу кезеңіндегі білім сапасының артуына ықпал ететіні анықталды. Оқу мен жазуды қатар дамытуға негізделген әдістемелік тәсілдер оқушылардың фонетикалық, каллиграфиялық және шығармашылық қабілеттерін жетілдіруге мүмкіндік берді.
Ұсынылған оқу-әдістемелік құрал бастауыш сынып мұғалімдерінің тәжірибесінде тиімді қолдануға лайық және педагог-модератор санатына аттестациядан өту барысында кәсіби жетістікті дәлелдейтін маңызды әдістемелік жұмыс болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер
- ҚР Бастауыш білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты.
- Выготский Л.С. Ойлау және сөйлеу.
- Смольникова Г.Т. Бастауыш сынып оқушыларының оқу дағдыларын қалыптастыру.
- PISA Assessment and Analytical Framework.
- Назарбаев Зияткерлік мектептері. Функционалдық сауаттылықты дамыту әдістемесі.
